Meksika'nın güneyinde, Oaxaca eyaletindeki San Pablo Huitzo'da, 1.400 yıllık bir Zapotek mezarı keşfedildi. Meksika Ulusal Antropoloji ve Tarih Enstitüsü (INAH) tarafından "son on yılın en önemli arkeolojik keşfi" olarak nitelendirilen bu mezar, M.S. 600 civarında Zapotek kültürü tarafından inşa edilmiş. Keşif, hem korunma düzeyi hem de Zapotek kültürü hakkında sağladığı bilgiler açısından büyük önem taşıyor. Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum ve Kültür Bakanı Claudia Curiel de Icaza, mezarın Zapoteklerin sosyal organizasyonu, cenaze ritüelleri ve inanç sistemleri hakkında eşsiz bilgiler sunduğunu vurguladı.
Mezarın detayları oldukça etkileyici. Girişin üzerinde, Zapotekler için geceyi ve ölümü simgeleyen dev bir baykuş heykeli bulunuyor. Baykuşun gagasının içinde, muhtemelen mezarda yatan kişiyi temsil eden bir erkek başı heykeli yer alıyor. Ayrıca, güç ve ölümle ilişkili semboller içeren çok renkli duvar resimleri ve mezar odasının eşiğinde, ellerinde çeşitli eserler tutan iki insan figürünün oymaları (muhtemelen mezarın koruyucuları) dikkat çekiyor. Mezar odasının içinde ise, törenlerde tütsü olarak yakılan kopal reçinesi torbaları taşıyan insanların geçit törenini gösteren, aşı boyası, beyaz, yeşil, kırmızı ve mavi renklerde "olağanüstü" bir duvar resmi mevcut.
INAH'tan multidisipliner bir ekip şu anda alanı korumak ve daha fazla araştırma yapmak için çalışıyor. Ağaç kökleri, böcekler ve çevresel koşullardaki hızlı değişiklikler nedeniyle "kırılgan durumda" olan duvar resimlerinin stabilize edilmesi bu çalışmaların başında geliyor. Keşif, günümüzde hala Meksika'da yüz binlerce Zapotek konuşmacısının yaşadığı bu kadim kültürün zenginliğini ve karmaşıklığını bir kez daha gözler önüne seriyor.
Bu keşif, Zapotek kültürünün sosyal yapısı, inançları ve cenaze ritüelleri hakkında paha biçilmez yeni bilgiler sunarak antik Meksika medeniyetlerine dair anlayışımızı derinleştiriyor.