Laboratuvar maymunları pazarı arz krizine sürükleniyor

İnsan dışı primatlara yönelik araştırma pazarı, Çin’in ihracatı kısıtlaması ve alternatif tedarikçilerin sınırlı kapasitesi nedeniyle kırılgan bir döneme girdi. Klinik araştırmalarda özellikle biyolojik ilaçların güvenlik ve etkinlik değerlendirmesi için kullanılan bu hayvanların fiyatları yükseliyor. Pazar, küresel tedarik zincirlerine bağımlılık, biyoteknolojide değişen güç dengesi ve yabancı kaynaklara bağımlılığı azaltmak için teknoloji kullanımını aynı anda gösteriyor.

İlaç şirketleri klinik deneylerden önce genellikle bir kemirgen ve bir kemirgen olmayan tür üzerinde test yapıyor. İnsanlara biyolojik olarak yakın olan sinomolgus ve rhesus makakları, biyolojik ilaç araştırmalarında yaygın biçimde kullanılıyor. ABD’de araştırmalarda kullanılan omurgalı hayvanların yalnızca yüzde 0,5’ini insan dışı primatlar oluşturuyor. Buna karşın ülkedeki 17 binden fazla ürünlük Ar-Ge hattının tahminen yüzde 56’sı bu hayvanları kullandı veya kullanacak. Arzın ayarlanması ise yıllar alıyor: üreme kolonilerinin kurulması 5-10 yıl, üreme döngüsü 12-18 ay sürüyor ve her döngüde genellikle 1 yavru doğuyor.

ABD, 20. yüzyıl boyunca önce Hindistan’a, daha sonra Çin’e bağımlı kaldı. Hindistan, 1978’de maymunların askeri radyasyon araştırmalarında kullanıldığının ortaya çıkmasının ardından ihracatı yasakladı. Çin, 1985’te yetiştirme programları kurdu ve 1990’da ihracata başladı; 2010’larda ABD ithalatının yaklaşık üçte ikisini karşıladı. COVID-19 döneminde Çin ihracatı durdurunca Kamboçya öne çıktı, ancak 2022’de yasa dışı primat ticareti soruşturması tedariki kesti. Mauritius bugün başlıca kaynaklardan biri olsa da kapasitesi sınırlı ve yabani maymunların yakalanmasına dayanıyor. ABD’nin yerli yetiştirme kapasitesini artırma yönünde belirgin bir planı bulunmazken Çin, primat arzını kendi biyoteknoloji sektörüne ayırıyor.