Genom ikilenmesi evrimsel süreçte yüksek riskli bir uyum mekanizması sunuyor

Yeni Zelanda'daki Alexandrina Gölü'nde yaşayan Potamopyrgus antipodarum türü tatlı su salyangozları üzerinde çalışan evrimsel biyologlar, canlının genomunun son bir milyon yıl içinde tümüyle ikilendiğini tespit etti. Iowa Üniversitesi'nden Maurine Neiman liderliğindeki ekip, Kasım 2025'te Genome Biology and Evolution dergisinde yayımladıkları bulgularda, bu salyangozların olağan iki kopya yerine üç veya dört kromozom kümesine sahip poliploidi durumunda olduğunu açıkladı. Araştırma, çoğu canlı için ölümcül olan tam genom ikilenmesinin hayatta kalan türlerde nasıl işlediğini doğrudan gözlemleme imkanı sağladı.

Bilim insanları, hücre bölünmesindeki bu radikal değişimin ardından organizmaların hayatta kalabilmek için hızla gen ayıklama sürecine girdiğini belirtti. Araştırmacılar, incelenen salyangozların aradan geçen sürede kopyalanan fazla genlerin yüzde 60'ını kaybettiğini kaydetti. Benzer bir sürecin bitkilerde ve mayalarda da yaşandığına dikkat çeken genetikçiler, fazladan gen kopyalarının hücre çekirdeğini büyüttüğünü ve protein sentezini zorlaştırdığını, ancak aynı zamanda bazı genlerin yeni işlevler kazanarak zorlu çevresel koşullarda hayatta kalmaya zemin hazırlayabildiğini ifade etti.

Buna karşın poliploidinin kalıcı bir evrimsel avantaj olup olmadığı bilim dünyasında tartışılmaya devam ediyor. Bazı araştırmacılar dinozorların yok oluşu gibi büyük kitlesel felaket dönemlerinde genom ikilenmelerinin kümelendiğini ve türlerin hayatta kalmasını sağladığını öne sürerken, diğer uzmanlar ekstra gen yükünün uzun vadede mutasyonel bir çıkmaz yarattığını savunuyor. British Columbia Üniversitesi'nden biyologlar da fazla gen kopyalarının belirli çevre baskılarına uyumu zorlaştırdığını, bu nedenle tam genom ikilenmelerinin çoğunun stabil kalamayarak zamanla elendiğini belirtiyor.