Makale, "belirtim olmadan iyileştirme" (refinement without specification) kavramını, mevcut sistemlerin dış özelliklerini koruyarak veritabanı şemalarını nasıl evrimleştirebileceğimizi gösteren pratik örneklerle açıklıyor. Temel fikir, eski kodun hala doğru sonuçlar almasını sağlayan bir "iyileştirme eşlemesi" (refinement mapping) tanımlayarak, yeni şema üzerinde çalışırken bile eski şema ile uyumluluğu sürdürmektir. Bu yaklaşım, özellikle büyük ve karmaşık sistemlerde, veritabanı değişikliklerinin etkilerini en aza indirmek için kritik öneme sahiptir.
İlk örnekte, is_activated adında bir boolean sütunun activated_at adında nullable bir zaman damgası sütununa nasıl dönüştürülebileceği ele alınıyor. Eski kodun is_activated değerini okumaya devam etmesi için, yeni activated_at sütunundan is_activated değerini türeten bir f eşlemesi tanımlanır. Eğer activated_at NULL ise is_activated FALSE, değilse TRUE olarak kabul edilir. Bu sayede, veritabanı şeması değişse bile, eski sorguların sonuçları dışarıdan bakıldığında aynı kalır ve eski uygulamaların kodunda herhangi bir değişiklik yapılmasına gerek kalmaz.
İkinci örnek, activated_at sütunundan olay kaynaklı (event sourcing) bir user_events tablosuna geçişi inceler. Bu durumda, kullanıcı aktivasyon durumunu belirlemek için olay geçmişi kullanılır. Yeni user_events tablosundan activated_at değerini türeten bir g eşlemesi tanımlanır. Bu eşleme, kullanıcının son aktivasyon/deaktivasyon olayına bakarak activated_at değerini hesaplar. Makale ayrıca, sistemin evrimi sırasında mutasyon kısıtlamalarının (mutability constraints) nasıl yönetilmesi gerektiğini de vurgular. Belirli kısıtlamalar (örneğin, bir kez aktive olan kullanıcının deaktive edilememesi gibi) iyileştirme sürecini karmaşıklaştırabilir ve bu kısıtlamaların yeni şemada da geçerli olduğundan emin olmak gerektiğini belirtir.
Bu yaklaşım, yazılım sistemlerinin veritabanı şemalarını kademeli olarak ve mevcut uygulamaları bozmadan geliştirmesine olanak tanıyarak büyük ölçekli refactoring işlemlerini daha güvenli hale getirir.