Arecibo Teleskobunun çöküş nedenini çinko sünmesi belirledi

Porto Riko'daki Arecibo Gözlemevinde yer alan 57 yıllık dev radyo teleskobun 2020 yılındaki çöküşüne kablo soketlerindeki çinko sünmesi yol açtı. ABD Ulusal Bilimler, Mühendislik ve Tıp Akademileri tarafından hazırlanan inceleme raporu, taşıyıcı kabloları sabitleyen çinko dolguların zamanla deforme olarak tutuculuğunu kaybettiğini ortaya koydu. Süreç, yıkımdan üç yılı aşkın süre önce bölgeyi vuran Maria Kasırgası ile başladı ve ana platformun 305 metrelik yansıtıcı çanağın üzerine düşmesiyle sonuçlandı.

Raporda, bir asırdan uzun süredir mühendislikte kullanılan çinko dolgulu soketlerde böylesi uzun vadeli bir sünme kaynaklı yapısal arızanın literatürde ilk kez belgelendiği belirtildi. Maria Kasırgası sonrasındaki görsel denetimlerde kabloların yuvalarından giderek daha fazla çıktığı görülmesine rağmen gerekli önleyici müdahaleler yapılmadı. İlk kablo kopmasının ardından yapılan güvenlik katsayısı hesaplamalarında, zamanla hızlanan bu malzeme yorulması süreci göz ardı edildi.

Araştırmacılar, sünme sürecini teleskobun yaydığı elektromanyetik dalgaların tetiklediği düşük akımlı elektroplastisite etkisinin hızlandırmış olabileceğini aktardı. Rapor, benzeri olmayan büyük bilimsel tesislerde geleneksel mühendislik deneyimlerinin yetersiz kalabileceğini vurguladı. Ulusal Bilim Vakfına kalan parça ve soketleri bağımsız araştırmacıların incelemesine açması tavsiye edilirken, yaşlanan tesisler için sürekli durum izleme ve bakım bütçesi ayrılması gerektiği kaydedildi.