Olay Ufku Teleskobu kara deliklerin ilk görüntülerini nasıl kaydetti

Harvard Üniversitesi astrofizikçisi Shep Doeleman liderliğindeki 250 araştırmacı, dünya genelindeki radyo teleskoplarını birbirine bağlayarak kurdukları Olay Ufku Teleskobu ağıyla tarihte ilk kez bir kara deliğin doğrudan görüntüsünü elde etti. Proje, Dünya'dan yaklaşık 55 milyon ışık yılı uzaklıktaki M87 galaksisinin merkezindeki dev kütleli kara delik ile Samanyolu Galaksisi'nin merkezindeki kara deliği görüntülemeyi başardı. Uzmanlar, doğrudan ışık yaymayan bu gök cisimlerinin güçlü yer çekimiyle bükülen sıcak gaz halkasını ve oluşturduğu gölgeyi kayıt altına aldı.

Çalışma, çok uzun baz hatlı interferometri tekniğini daha önce denenmemiş kısa dalga boylarına taşıyarak yerküre boyutunda sanal bir teleskop oluşturdu. Şili ve Hawaii gibi farklı coğrafi konumlardaki radyo teleskopları, gelen radyo dalgalarını atomik saatlerle eşzamanlı olarak kaydetti. Elde edilen veriler laboratuvar ortamında birleştirilerek tek bir devasa çanağın sağlayacağı açısal çözünürlük seviyesine ulaşıldı. Bu yöntem, teorik modellerin öngördüğü ışık halkasının boyutunu ölçerek genel görelilik kuramının tahminlerini doğrudan sınama imkanı sağladı.

Araştırma grubu, önceki gözlemlere kıyasla açısal çözünürlüğü yaklaşık 10 bin kat artırarak kara deliklerin doğrudan kanıtını ortaya koydu. Bilim insanları, galaksilerin merkezindeki dev kütleli kara deliklerin manyetik alanlar ve ışık hızına yakın fırlatılan madde jetleriyle çevrelerini nasıl şekillendirdiğini incelemeye devam ediyor. Ekip, kurulan bu küresel gözlem altyapısının geliştirilmesiyle 2030'lu yılların başında kara deliklerin hareketli görüntülerini kaydetmeyi hedefliyor.