Antik Roma zamanı mevsimlere göre esneyen saatlerle ölçtü

Antik Roma'da zaman ölçümü, başlangıçta günü öğleden önce ve öğleden sonra olarak ikiye ayıran basit bir sistemle başladı. Samnitlerden ele geçirilen Yunan güneş saatinin yaklaşık MÖ 293 yılında Roma'ya getirilmesiyle birlikte, gündoğumundan günbatımına kadar süren doğal gün 12 eşit parçaya bölündü. Bir saat gündüz süresinin on ikide biri olarak tanımlandığı için saatlerin uzunluğu mevsimlere göre değişti. Akdeniz enlemlerinde bir saatin süresi kış gündönümünde yaklaşık 45 dakika sürerken, yaz gündönümünde 75 dakikaya kadar çıktı.

Romalılar gündüz süresinin sadece mevsimlere göre değil, aynı zamanda bulunulan coğrafi enleme bağlı olarak da farklılaştığını biliyordu. Günlük yaşamda resmi gün gece yarısından gece yarısına kadar olan 24 saatlik döngüyü kapsarken, doğal gün gündoğumu ile günbatımı arasını ifade etti. Şehirde halka açık ilk güneş saati MÖ 293 civarında kuruldu; doğrudan Roma kenti için özel olarak tasarlanan ilk güneş saati ise MÖ 164 yılında inşa edildi. Güneş saatlerinin yalnızca güneşli günlerde çalışması ve enleme göre yeniden ayarlanma zorunluluğu, Romalıları bulutlu havalarda ve geceleri su saatlerini güneş saatleriyle kalibre etmeye yöneltti.

Roma zaman ölçüm geleneği modern dillerde ve kültürel alışkanlıklarda varlığını koruyor. Günün altıncı saatini ifade eden sexta hora kavramı İspanyolcadaki siesta sözcüğünün kökenini oluşturdu. İngilizcedeki noon sözcüğü ise dokuzuncu saat anlamına gelen nōna vaktinden türedi; başlangıçta öğleden sonra saat üçe denk gelen bu ibadet vakti 1300 civarında gün ortasına kaydı. Günümüzde 12 saatlik sistemde kullanılan a.m. ve p.m. kısaltmaları da doğrudan Roma'nın meridyen merkezli zaman ayrımından miras kaldı.