Alzheimer tanımı belirti olmadan tanıya uzanıyor

Alzheimer hastalığı, yeni ilaçlar ve kan testleri sayesinde belirtiler ortaya çıkmadan saptanıp tedavi edilebilecek bir biyolojik durum olarak yeniden tanımlanıyor. Temmuz ayında Londra’da düzenlenen Alzheimer’s Association International Conference’ta araştırmacılar, 2021’den bu yana onaylanan 3 antikor tedavisinin ve yeni tanı yöntemlerinin hastalıkla mücadelede dönüm noktası oluşturduğunu açıkladı. Lecanemab ve donanemab adlı ilaçlar, beyinde biriken amiloid plaklarını hedefliyor ve Medicare kapsamında bulunuyor.

Son 5 yılda geliştirilen kan testleri, amiloid ölçümünde daha önce kullanılan pahalı PET taramalarına ve omurilik sıvısı örneklerine yaklaşan doğruluk sunuyor. ABD Gıda ve İlaç Dairesi, ilk kan testine Mayıs 2025’te izin verdi; ardından 3 test daha kullanıma girdi. Bu gelişmeler, bilişsel olarak normal kişilerin beyinlerinde amiloid bulunmasının hastalığın erken evresi sayılıp sayılmayacağı tartışmasını büyüttü. Donald Kewman örneğinde olduğu gibi, bazı kişiler genetik risk taşıyor veya amiloid birikimi gösteriyor, ancak günlük yaşamlarını ve bilişsel işlevlerini koruyor.

Alzheimer’ın kapsamı da son 50 yılda genişledi. Hastalık, başlangıçta çoğunlukla genç yaşta görülen bunamayla ilişkilendirilirken 1970’lerde yaşlılığa bağlı bunamanın büyük bölümünü kapsayacak biçimde tanımlandı. 2011’de “klinik öncesi Alzheimer” kavramı araştırma kategorisi olarak ortaya çıktı; 2018 ve 2024 ölçütleri ise hastalığı bilişsel durumdan bağımsız biyolojik bir yapı olarak ele aldı. Amerikan Geriatri Derneği, amiloidin anlamı yeterince anlaşılmadan bu ölçütlerin klinik kullanıma açılmasını erken buldu.