2026 Nobel Tıp Ödülü optogenetik çalışmalarına verildi

Karolinska Enstitüsü Nobel Meclisi, 2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nü Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel'e ortaklaşa vermeyi kararlaştırdı. Araştırmacılar, ışığa duyarlı iyon kanalları ve canlı beyindeki tekil sinir hücrelerinin etkinliğini ışıkla açıp kapatmayı sağlayan optogenetik yöntemine ilişkin keşifleri nedeniyle bu ödüle layık görüldü. Geliştirilen bu yöntem, beyinde bellek, duygu ve davranış oluşumunun altında yatan biyolojik süreçleri aydınlatmak için dünya çapında yaygın olarak kullanılıyor.

Ödüle giden sürecin temelini Peter Hegemann ve Georg Nagel'in kanalrodopsin adlı proteini keşfetmesi oluşturdu. İkili, aktarıldığı her hücreyi ışığa duyarlı hale getiren bu proteinin benzersiz özelliklerini tanımladı. Karl Deisseroth ise bu proteini kodlayan geni sıçan sinir hücrelerine aktararak mavi ışık altında sinir iletimini tetiklemeyi başardı. Deisseroth, daha sonraki aşamada bu ışık kontrollü hücresel anahtarı canlı farelerin beyninde başarıyla çalıştırdı.

Işık yardımıyla sinir sinyallerini denetleyen optogenetik teknolojisi, nörobilim laboratuvarlarında hızla küresel kabul gördü. Beyin devrelerinin çalışma prensiplerini doğrudan hücresel düzeyde inceleme imkanı tanıyan bu buluş, sinir sistemi hastalıklarının modellenmesi ve anlaşılmasında yeni araştırma yolları açtı. Nobel Meclisi, yöntemin canlı dokulardaki hücresel mekanizmaların çözülmesine sağladığı somut katkıları vurguladı.