Sivrisinek kaynaklı hastalıkları bitirebilecek biyoteknolojik çözümler bürokrasiye takılıyor

Amerika Birleşik Devletleri genelinde sivrisinek kaynaklı dang humması ve sıtma gibi hastalıklarda belirgin bir artış yaşandı. Ülkede 2024 yılında yaklaşık 4 bin dang vakası kayıtlara geçti ve bu sayı önceki on yılın ortalamasına kıyasla yüzde 360 artışa işaret etti. Bilim insanları, genetik mühendislik ve Wolbachia bakterisi gibi modern biyoteknoloji yöntemleriyle hastalık taşıyan sivrisinek popülasyonlarını çökertmenin mümkün olduğunu ortaya koydu. Ancak bu çözümlerin yaygın biçimde sahaya sürülmesi federal düzeydeki yetki karmaşası ve mevzuat engellerine takıldı.

Oxitec şirketinin geliştirdiği genetiği değiştirilmiş sivrisinekler, nesiller boyunca dişi larvaların erginliğe ulaşmasını engelleyerek popülasyonu yüzde 90'ın üzerinde azaltmayı başardı. Şirket onay sürecine 2010 yılında başvurdu fakat başvuru Tarım Bakanlığı ile Gıda ve İlaç Dairesi arasında yıllarca el değiştirdikten sonra Çevre Koruma Ajansına aktarıldı. Benzer şekilde popülasyon kontrolünde genetik müdahale içermeyen Wolbachia bakterisini kullanan MosquitoMate şirketi, ilk tam ulusal ticari onayını ancak 15 yıllık değerlendirmenin ardından Nisan 2024'te aldı. Google bünyesindeki Debug projesinin 64 milyon bakteri aşılanmış sivrisinek salımı başvurusu ise sıfırdan izin sürecine tabi tutuluyor.

Uzmanlar, ABD'deki biyoteknoloji mevzuatının temelini oluşturan 1986 tarihli çerçevenin çağdaş teknolojilerin hızına ve gereksinimlerine yanıt veremediğini belirtti. Yetkili kurumların personel ve bütçe yetersizliği sebebiyle inceleme süreçlerinin aşırı uzadığı kaydedildi. İlaç onaylarında başarı sağlayan sektörel harç modelleri ve kurumlar arası net yetki ayrımları uygulanmadığı sürece salgın hastalıkları ortadan kaldırabilecek teknolojilerin sahaya ulaşmasının gecikeceği ifade edildi.