Kamu tuvaletleri eşitsizliğin aynasına dönüşüyor

Bryant Simon’ın 2026’da University of Chicago Press tarafından yayımlanan For Customers Only: Public Bathrooms and the Making of American Inequality adlı kitabı, ABD’de kamu tuvaletlerinin tarihini ve erişim sorununu inceliyor. 376 sayfalık çalışma, tuvaletleri yalnızca gündelik bir ihtiyaç alanı olarak değil, insanların kentte hareket etmesini, kamusal yaşama katılmasını ve mahremiyetini belirleyen bir altyapı olarak ele alıyor. Kitap, New York’ta 1869’da açılan ilk kamu tuvaletinden günümüzdeki sınırlı ve çoğunlukla özel işletmelere bağlı çözümlere uzanıyor.

İncelemede, Chicago’da 2,7 milyondan fazla kişi için yaklaşık 500 kamuya açık tuvalet bulunduğu ve bunun her 5.400 kişiye 1 tuvalet anlamına geldiği aktarılıyor. Tarih boyunca kadınlar, siyah Amerikalılar, göçmenler, evsizler ve eşcinsel bireyler tuvalet erişimi üzerinden ayrımcılığa maruz kaldı. Jim Crow döneminde ayrı tuvalet uygulamaları, eşcinsel erkeklere yönelik polis baskınları ve ücretli tuvaletler, kamusal alanın kimler için erişilebilir olduğunu belirledi.

Kitap, 20. yüzyılın başlarında 160’tan fazla kentin kamu tuvaleti inşa ettiğini, ancak sonraki özelleştirme ve bütçe kesintilerinin bu ağı zayıflattığını belirtiyor. New York’ta 2010’ların başında her 10 bin kişiye 4 ila 6 kamu tuvaleti düşüyordu. Chicago, San Diego ve New York yeni tuvalet projeleri planlasa da telefon erişimi, reklam izleme ve süre sınırı gibi koşullar çözümün hâlâ sınırlı kaldığını gösteriyor. İnceleme, tek kabinli ve tavandan tabana bölmeli tuvaletleri daha kapsayıcı bir seçenek olarak değerlendiriyor.