15. yüzyıla ait İsveç Tomarı Orta Çağ cerrahi tarihine ışık tutuyor

İngiliz hekim John of Arderne tarafından geliştirilen cerrahi yöntemleri içeren 15. yüzyıl tarihli el yazması İsveç Tomarı, zengin görsel detaylarıyla tıp ve sanat tarihçilerinin dikkatini çekiyor. Yaklaşık 1425 ile 1435 yılları arasına tarihlenen ve 5,4 metre uzunluğunda parşömenden oluşan bu rulo, ameliyat odalarındaki standart kullanım kılavuzlarının aksine gösterişli bir saray eseri niteliği taşıyor. İsveç Ulusal Kütüphanesinde korunan ve İngiltere doğumlu İsveç Kraliçesi Philippa ile ilişkilendirilen belge, modern cerrahinin kurucuları arasında sayılan Arderne'in tıp risalelerinden bölümler barındırıyor.

Eserin kenar boşluklarında dönemin sivri burunlu ayakkabı modasını yansıtan soyluların hastalıklarını gösteren 120'den fazla renkli figür bulunuyor. Tomarın merkez sütununda ise dolaşım sistemini, iskelet yapısını, sinir yollarını ve iç organları sergileyen dört adet tam boy insan figürü yer alıyor. Göğüs kafesini ve karnını kendi elleriyle iki yana açarak iç organlarını gösteren figür, döneminin alışılmış cerrahi şemalarından çok daha ayrıntılı bir anatomi sunuyor. Eserin arka yüzünde de bu figürlerin sırt anatomisini gösteren birebir kopyaları bulunuyor.

Sanat tarihçileri, tomarda yer alan bu ayrıntılı çizimlerin Rönesans döneminde Jacopo Berengario da Carpi ve Andreas Vesalius gibi isimlerin öncülük ettiği anatomik görselleştirme geleneğinden çok önce üretildiğini vurguluyor. Geleneksel soyulmuş deri çizimlerinin ötesine geçen eser, kas ve tendonların altındaki iç organ düzenini Orta Çağ estetiğiyle birleştiriyor. Yazma, metin boyunca anlatılan başarılı tedavi hikayeleriyle birlikte geç Orta Çağ'da insan bedenine dair gelişen bilimsel merakı gözler önüne seriyor.