Ana Sayfa

Dünya'yı Tartan Dağ: Schiehallion Deneyi

1 dk okuma

Kendi ağırlığınızı ölçmek kolaydır, bir tartıya çıkarsınız ve sayıyı okursunuz. Peki ya Dünya'nın ağırlığını ölçmek isteseydiniz? Bu, çok daha karmaşık bir problemdir. Ağırlık, bir nesne ile Dünya arasındaki yerçekimi kuvvetidir. Isaac Newton'ın evrensel kütle çekim yasası, yerçekimi kuvvetinin iki nesnenin kütlelerine ve aralarındaki mesafeye bağlı olduğunu belirtir. Dünya'nın kütlesini bulmak için, Dünya'nın bize uyguladığı çekim kuvvetini, bilinen kütleli başka bir nesnenin bize uyguladığı çekim kuvvetiyle karşılaştırmamız gerekir. Ancak yerçekimi kuvveti oldukça zayıf olduğundan, kütlesini doğrudan hesaplayabileceğimiz kadar küçük, ancak yerçekimini tespit edebileceğimiz kadar büyük bir nesne bulmak büyük bir zorluk teşkil eder.

Bu zorluğun üstesinden gelmek için yapılan ilk başarılı deneylerden biri, 1774 yılında İskoçya'daki Schiehallion Dağı kullanılarak gerçekleştirildi. İngiliz Kraliyet Cemiyeti tarafından yürütülen bu deneyde, dağın yerçekimi etkisi bir kişi üzerinde değil, hassas bir çekül ipi üzerinde ölçüldü. Dönemin Kraliyet Astronomu Nevil Maskelyne, Schiehallion'un kuzey ve güney taraflarına iki astronomik gözlemevi kurdu. Yıldızları referans alarak, Maskelyne'ın ekibi, dağın her iki tarafındaki çekül iplerinin sadece 0.0152 derece farklı açılarla sarktığını tespit etti.

Bu küçük sapma, dağın kütle çekiminin bir sonucuydu. Deneyciler, dağın yoğunluğunu ve dolayısıyla kütlesini bu sapmadan yola çıkarak hesapladılar. Dağın kütlesi bilindiğinde, Newton'ın yasaları kullanılarak Dünya'nın kütlesi de dolaylı yoldan belirlenebildi. Schiehallion deneyi, Dünya'nın kütlesini bilimsel olarak ölçmeye yönelik ilk önemli adımdı ve evrensel kütle çekim sabitinin belirlenmesine de zemin hazırladı. Bu, modern fizik ve astronomi için temel bir kilometre taşı olmuştur.

İçgörü

Dünya'nın kütlesini doğrudan ölçme fikrinin ilk bilimsel uygulaması, yerçekiminin zayıflığına rağmen bir dağ kullanılarak başarıyla gerçekleştirildi.

Kaynak