Biyoteknoloji sivrisinek kaynaklı hastalıkları bitirebilecek güçteyken bürokrasiye takılıyor

Amerika Birleşik Devletleri'nde dang humması ve sıtma gibi sivrisinek kaynaklı hastalıklar yükselişe geçerken genetik mühendislik ve biyoteknoloji çözümleri yasal onay süreçlerindeki gecikmeler nedeniyle sahaya inmekte zorlanıyor. 2024 yılında ABD genelinde dang humması vakaları önceki on yılın ortalamasına kıyasla yüzde 360 artarak yaklaşık 4 bine ulaştı. Oxitec gibi biyoteknoloji şirketlerinin geliştirdiği gen aktarımlı sivrisinekler Cayman Adaları'nda yerel popülasyonu yüzde 80, Brezilya'da ise yaklaşık yüzde 95 oranında azalttı ancak bu teknolojinin ABD kurumlarındaki inceleme süreci 15 yıla yayıldı.

Gecikmenin temel nedeni olarak Amerikan düzenleyici kurumlarının genetiği değiştirilmiş canlıları hangi mevzuatla denetleyeceğini netleştirememesi gösteriliyor. Oxitec'in 2010 yılında sunduğu başvuru ilk olarak ABD Tarım Bakanlığı (USDA) tarafından reddedildi, ardından Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) konuyu veterinerlik ilacı kapsamında ele almaya çalışarak beş yıl harcadı. Son olarak yetkiyi devralan Çevre Koruma Ajansı (EPA), 2020 yılında Florida Keys'te saha denemelerine izin verdi ancak ticari tescil süreci henüz sonuçlanmadı. Düzenleyici kurumların eski yasal çerçevelere bağlı kalması, yenilikçi biyolojik mücadele araçlarının önünde büyük bir engel oluşturuyor.

Genetik müdahale yerine Wolbachia bakterisiyle kısırlaştırılan sivrisinekler ise farklı bir alternatif sunuyor. MosquitoMate firması 15 yıllık sürecin ardından Nisan 2024'te canlı sivrisinek tabanlı biyolojik mücadele için ülke genelinde tam ticari tescil aldı. Singapur'da yapılan denemelerde Wolbachia yönteminin dang humması vakalarını yaklaşık yüzde 70 düşürdüğü kanıtlandı. Google'ın Debug projesi gibi girişimler yeni türler için izin başvurularını sürdürürken uzmanlar, EPA gibi kurumlara ayrılan inceleme bütçelerinin ve personel sayısının artırılması gerektiğini vurguluyor.