Ana Sayfa

Betteridge Yasası: Soru İşaretli Başlıkların Sırrı

1 dk okuma

Betteridge Yasası, gazetecilikte sıkça karşılaşılan bir olguyu ele alan ve "Soru işaretiyle biten her başlık 'hayır' kelimesiyle cevaplanabilir" şeklinde özetlenen bir ilkedir. Bu yasa, yayıncıların bir bilginin doğruluğundan emin olmaları durumunda bunu iddia olarak sunacakları, ancak emin olmadıklarında veya sorumluluktan kaçınmak istediklerinde soru formatını tercih ettikleri varsayımına dayanır. Bu sayede, haberin doğru olup olmadığı konusunda hesap verme yükümlülüğünden kaçınmış olurlar.

Bu ilke, adını 2009 yılında bu konuyu ele alan İngiliz teknoloji gazetecisi Ian Betteridge'den almıştır. Ancak benzer gözlemler, "Davis Yasası" gibi farklı isimlerle 1991'den beri dile getirilmektedir. Gazetecilikte eski bir gerçek olarak kabul edilen bu durum, özellikle İngiliz gazete editörü Andrew Marr tarafından 2004 tarihli kitabında detaylandırılmıştır. Marr, okuyuculara soru işaretli başlıkların genellikle "taraflı veya abartılı" hikayeleri işaret ettiğini ve çoğu zaman "okumaya değmez" anlamına geldiğini belirtmiştir. Gazeteciler, yeterli kanıtları olmayan veya sansasyon yaratmak istedikleri haberlerde bu tür başlıkları kullanma eğilimindedir.

Betteridge Yasası'nı test eden bazı çalışmalar da yapılmıştır. 2016 ve 2018 yıllarında akademik dergiler üzerinde yapılan araştırmalar, haber yayınlarının aksine, akademik makale başlıklarının çok azının soru şeklinde olduğunu göstermiştir. Soru şeklinde olan başlıkların ise çoğunlukla makale içinde "evet" veya "belki" şeklinde cevaplandığı, "hayır" cevabının daha az verildiği tespit edilmiştir. Bu durum, yasanın haber gazeteciliği bağlamında daha geçerli olduğunu, akademik yayınlarda ise farklı dinamiklerin işlediğini ortaya koymaktadır.

İçgörü

Bu yasa, medya okuryazarlığı açısından eleştirel düşünmeyi teşvik ederek haber başlıklarının ardındaki motivasyonları anlamamıza yardımcı olur.

Kaynak