Ayetullahların Sonbaharı: İran'da Nasıl Bir Değişim Geliyor?

İran, neredeyse kırk yıldır ilk kez bir liderlik ve hatta rejim değişikliğinin eşiğinde. Yüksek Lider Ayetullah Ali Hamaney'in saltanatı sona yaklaşırken, Haziran ayındaki 12 günlük bir savaş, inşa ettiği sistemin kırılganlığını gözler önüne serdi. İsrail'in İran şehirlerine ve askeri tesislerine yönelik saldırıları ve ABD'nin nükleer sitelere bomba atması, Tahran'ın ideolojik söylemi ile rejimin sınırlı yetenekleri arasındaki büyük uçurumu ortaya koydu. Rejim, bölgesel gücünü, hava sahası kontrolünü ve sokaklar üzerindeki hakimiyetini büyük ölçüde kaybetmiş durumda. Savaşın ardından Hamaney'in zayıf bir sesle zafer ilan etmesi, rejimin kırılganlığını daha da vurguladı.

Ayetullah'ın sonbaharında, 1989'dan beri yönettiği teokratik rejimin ayakta kalıp kalmayacağı, dönüşüp dönüşmeyeceği veya çökeceği ve ardından nasıl bir siyasi düzenin ortaya çıkabileceği temel soru işaretidir. İran, iç politikaları Orta Doğu'nun güvenliğini ve küresel sistemi etkileyen kilit bir enerji süper gücü olmaya devam ettiğinden, Hamaney'in yerine kimin geçeceği son derece önemlidir. Son iki yılda, Hamaney'in desteklediği 7 Ekim 2023 Hamas saldırısından bu yana, hayatının eseri İsrail ve ABD tarafından büyük ölçüde yok edildi; yakın koruyucuları öldürüldü, bölgesel vekilleri felç edildi ve nükleer girişimi enkaz altında kaldı.

İslam Cumhuriyeti, askeri aşağılanmasını ülkeyi bir araya getirme fırsatına dönüştürmeye çalışsa da, günlük yaşamın zorlukları kaçınılmaz. İran'ın 92 milyonluk nüfusu, onlarca yıldır küresel finansal ve siyasi sistemden izole edilmiş durumda. Ekonomisi yaptırımlar altında, para birimi değer kaybetmiş, interneti sansürlü ve havası kirli. Rejimin "Amerika'ya Ölüm" ve "İsrail'e Ölüm" gibi sloganları, önceliğinin kalkınma değil meydan okuma olduğunu gösteriyor. Elektrik kesintileri ve su kısıtlamaları yaygınlaşırken, devrimin sembolü olan zorunlu başörtüsü, kadınların açıkça karşı gelmesiyle önemini yitiriyor.