2026 Nobel Tıp Ödülü optogenetik çalışmalarına verildi
Öne çıkanlar
- 2026 Nobel Tıp Ödülü Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel arasında eşit paylaştırıldı.
- Hegemann ve Nagel mavi ışığa duyarlı kanalrodopsin proteinini tek hücreli su yosununda keşfetti.
- Deisseroth 2007 yılında fare beynindeki sinir hücrelerini ışıkla kontrol etmeyi başardı.
Karolinska Enstitüsü Nobel Meclisi, 2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nü ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri nedeniyle Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel'e verdi. 5 Ekim 2026 tarihinde duyurulan ödül, toplam 12 milyon İsveç kronu tutarındaki meblağın üç araştırmacı arasında eşit paylaştırılması kararıyla sonuçlandı. Geliştirilen optogenetik yöntemi, yaşayan beyinde sinir hücrelerinin anıları, duyguları ve davranışları nasıl şekillendirdiğini doğrudan ortaya koyuyor.
Süreç, Peter Hegemann ve Georg Nagel'in tek hücreli bir su yosununda kanalrodopsin adlı ışığa duyarlı proteini keşfetmesiyle başladı. 2000'li yılların başında yapılan araştırmalarda, mavi ışıkla aydınlatıldığında proteinin açıldığı ve hücre içine iyon akışı sağlayarak elektriksel uyarı ürettiği saptandı. Araştırmacılar, bu proteinin aktarıldığı diğer hücrelerin de ışığa duyarlı hale geldiğini kanıtladı. Karl Deisseroth ise 2005 yılında kanalrodopsin genini sıçan sinir hücrelerine aktararak mavi ışıkla sinir sinyali tetiklemeyi başardı; 2007 yılında ise bu ışık anahtarını canlı farelerin beyninde çalıştırdı.
Optogenetik yöntemi nörolojik ve psikiyatrik bozukluklarla bağlantılı sinir devrelerinin aydınlatılmasında küresel ölçekte standart bir araştırma aracına dönüştü. Klinik tıp alanındaki araştırmacılar, optogenetik tekniklerini görme engelli bireylerde görme duyusunu yeniden kazandırma denemelerinde de kullanıyor. Nobel Komitesi Başkanı Per Svenningsson, yöntemin beyni haritalandırmada daha önce hayal dahi edilemeyen yeni olanaklar sunduğunu bildirdi.
Bu özet yapay zekâ ile hazırlanmıştır; ayrıntılar ve doğrulama için orijinal kaynağa başvurun.